Skip to main content

Chitta Vritti - Chitta Bhoomi (Yoga Sutra)

Chitta Vritti

"Vrttayah-panchtayah-klishta-aklishta" (Yoga Sutra- 1/5)

The transformation of the mind is vrtti. Despite being inanimate the Chitta, seems to be living entity due to the reflection of the self in it. It is these changes in the chitta which are known as its Vrittis or modifications. These modifications (vrtti) are due to ignorance and their result is bondage. Maharishi Patanjali has described five types of Chittavrtti– 

chitta vritti yoga

“Pramaana-viparya-vikalpa-nidra-smriti-Vritti" (Yoga Sutra- 1/6)

1. Pramana

2. Viparya

3.Vikalp

4.Nidra

5. Smriti

1. Pramana: 

"Pratyaksha-anuman-aagamah Pramanani" (Yoga Sutra- 1/7)

Like Samkhya philosophy, yoga has also accepted three of Pramanas- Pratyaksh, Anumaan and Aagam. By going outside through the sensation, the Chitta attains the form of obyect. This is known as pramana.

2.Viparya : 

“Viparyo-Mithya-jnanma-tdrupa-pratistham” (Yoga Sutra- 1/8)

The false knowledge of anything is known as viparyaya.  That false knowledge is not established as a reality.

3.Vikalpa: 

"shabdagyaanaanupati-vastushoony-vikalpah" (Yoga Sutra- 1/9)

This is knowledge in which the object which is known does not exist. In this knowledge, consciousness is the form of the Purusha, a disunction is made between the consciousness and the Purusha which actually does not exist. The conception of the two as distinct is vikalpa.

4.Nidra: 

"Abhaava-pratyay-aalambana-vrtti-nidraah" (Yoga Sutra- 1/10)

The modification of the chitta which is the substratum of the knowledge of absence of anything ts known as nidra or sleep. Due to the preponderance of tamas in its vniti. There is absolute absence of the waking and dreaming modifications. But this stage should not be conceived as the total absence of knowledge. Because after arising from sleep the person has the consciousness that he had slept well. Hence, sleep is also a modification.

5. Smriti: (memory)- 

“Anubhoota-vishayaa-sampramoshah-smrti" (Yoga Sutra- 1/11)

The re-emergence of the previously experienced object is called memory. "In the Chitta" - These previous conditions of the event that occurred in the  over time again take the form of modification. In this way this cycle continues forever.

Chitta due course these predis positions again take the form of modifications. Thus the cycle goes on forever.

Chitta Bhoomi or States of Mind

Yoga philosophy describe into five Chittabhoomi or states of mind.

1. Kshipta

2. Mudha

3. Vikshipta

4. Ekagra

5. Niruddha

These are known as the state of mind or Chittabhoomi. 

1. Kshipta or Disturbed

The Ksipta phase (Kshipt Avastha) is a completely Rajoguni state. The mind in this state remains fickle. Mind constantly runs towards subjects.

2. Mudha or Stupefied

Mudha Avastha is a completely tamoguni state. In this state, ignorance remains in the mind. There is inertia in the intellect. There is a lack of accurate knowledge of the subjects. 

3. Vikshipta or Distracted 

This state of mind is also completely Rajoguni. But sometimes the effect of sattva guna also arises in this state. 

4. Ekagra or Concentrated 

The Ekagra state of mind is completely sattvaguna. In this stage, the real knowledge of the subjects starts arising in the mind. At the same time, the dispassionate feeling starts to get stronger. Happiness originates in the mind. 

5. Niruddha or The absolutely balanced state of mind

This state of mind is the Trigunaateet Avastha. By getting the knowledge of all the subjects through continuous practice, all the instincts end. In this state the mind becomes calm.

Ashtang Yoga 

Definition of yoga

Principles of Pranayama

Meaning and Definition of Hatha Yoga

YOGAMCQ


Comments

Popular posts from this blog

рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди рдкрд░िрдЪрдп, рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди рдоें рд╡рд░्рдгिрдд 25 рддрдд्рд╡

рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди рдХे рдк्рд░рдгेрддा рдорд╣рд░्рд╖ि рдХрдкिрд▓ рд╣ै рдпрд╣ाँ рдкрд░ рд╕ांрдЦ्рдп рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрд░्рде рдоें рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдкुрд░ूрд╖ рд╕ृрд╖्рдЯि рдХ्рд░рдо рдмрди्рдзрдиों рд╡ рдоोрдХ्рд╖ рдХाрд░्рдп - рдХाрд░рдг рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХा рд╕рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╡рд░्рдгрди рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै। 1. рдк्рд░рдХृрддि-  рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдХो рдд्рд░िрдЧुрдг рдЕрд░्рдеाрдд рд╕рдд्рд╡, рд░рдЬ, рддрдо рддीрди рдЧुрдгों рдХे рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд░ूрдк рдХो рдд्рд░िрдЧुрдг рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдЧрдпी рд╣ै। рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди рдоें рдЗрди рддीрди рдЧुрдгो рдХों рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рддрдеा рдЕрддेрдирдж्рд░िрдп рдоाрдиा рдЧрдпा рд╕рдд्рд╡ рдЧुрдгो рдХा рдХाрд░्рдп рд╕ुрдЦ рд░рдЬोрдЧुрдг рдХा рдХाрд░्рдп рд▓ोрдн рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╕рдд्рд╡ рдЧुрдг рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдПрд╡ं рдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдпрд╣ рдЧुрдг рдЙрд░्рдз्рд╡рдЧрдорди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдмрд▓рддा рд╕े рдкुрд░ूрд╖ рдоें рд╕рд░рд▓рддा рдк्рд░ीрддि,рдЕрджा,рд╕рди्рддोрд╖ рдПрд╡ं рд╡िрд╡ेрдХ рдХे рд╕ुрдЦрдж рднाрд╡ो рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै।    рд░рдЬोрдЧुрдг рджुःрдЦ рдЕрдерд╡ा рдЕрд╢ाрди्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдмрд▓рддा рд╕े рдкुрд░ूрд╖ рдоें рдоाрди, рдордж, рд╡ेрд╖ рддрдеा рдХ्рд░ोрдз рднाрд╡ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ै।    рддрдоोрдЧुрдг рджुрдЦ рдПрд╡ं рдЕрд╢ाрди्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдпрд╣ рдЧुрдг рдЕрдзोрдЧрдорди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдмрд▓рддा рд╕े рдоोрд╣ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै рдЗрд╕ рдоोрд╣ рд╕े рдкुрд░ूрд╖ рдоें рдиिрдж्рд░ा, рдк्рд░рд╕ाрдж, рдЖрд▓рд╕्рдп, рдоुрд░्рдЫा, рдЕрдХрд░्рдордг्рдпрддा рдЕрдерд╡ा рдЙрджाрд╕ीрдирддा рдХे рднाрд╡ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ै рд╕ा...

рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╖рдЯ्рдХрд░्рдо

рд╣рдардк्рд░рджीрдкिрдХा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╖рдЯ्рдХрд░्рдо рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा рд╣рдардпोрдЧ рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдХे рд░рдЪрдпिрддा рдпोрдЧी рд╕्рд╡ाрдд्рдоाрд░ाрдо рдЬी рд╣ैं। рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╖рдЯрдХрд░्рдоों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╖рдЯрдХрд░्рдоों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕्рд╡ाрдоी рд╕्рд╡ाрдд्рдоाрд░ाрдо  рдЬी рдХрд╣рддे рд╣ैं - рдзौрддिрд░्рдмрд╕्рддिрд╕्рддрдеा рдиेрддिрд╕्рдд्рд░ाрдЯрдХं рдиौрд▓िрдХं рддрдеा।  рдХрдкाрд▓рднाрддिрд╢्рдЪैрддाрдиि рд╖рдЯ्рдХрд░्рдоाрдгि рдк्рд░рдЪрдХ्рд╖рддे।। (рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा-2/22) рдЕрд░्рдеाрдд- рдзौрддि, рдмрд╕्рддि, рдиेрддि, рдд्рд░ाрдЯрдХ, рдиौрд▓ि рдФрд░ рдХрдкाрд▓рднोंрддि рдпे рдЫ: рдХрд░्рдо рд╣ैं। рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдпोрдЧिрдпों рдиे рдЗрди рдЫः рдХрд░्рдоों рдХो рдпोрдЧрдоाрд░्рдЧ рдоें рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрди рдЫрд╣ рдХрд░्рдоों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЧрдЬрдХрд░рдгी рдХा рднी рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा рдоें рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡ैрд╕े рдЧрдЬрдХрд░рдгी рдзौрддिрдХрд░्рдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╣ी рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрдирдХा рд╡рд░्рдгрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ै 1. рдзौрддि-  рдзौँрддि рдХ्рд░िрдпा рдХी рд╡िрдзि рдФрд░  рдЗрд╕рдХे рд▓ाрдн рдПрд╡ं рд╕ाрд╡рдзाрдиी- рдзौँрддिрдХрд░्рдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдзौрддि рдХा рд╣ी рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдзौрддि рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпोрдЧी рд╕्рд╡ाрдд्рдоाрд░ाрдо рдЬी рдХрд╣рддे рд╣ैं- рдЪрддुрд░ंрдЧुрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ं рд╣рд╕्рддрдкंрдЪрджрд╢ाрдпрддрдо। . рдЧुрд░ूрдкрджिрд╖्рдЯрдоाрд░्рдЧेрдг рд╕िрдХ्рддं рд╡рд╕्рдд्рд░ं рд╢рдиैрд░्рдЧрд╕ेрдд्।।  рдкुрдиः рдк्рд░рдд्рдпाрд╣рд░ेрдЪ्рдЪैрддрджुрджिрддं рдз...

"рдЪрдХ्рд░ " - рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╢рдХ्рддि рдХेрди्рдж्рд░

7 Chakras in Human Body рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдк्рд░ाрдг рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдб़ी рдХे рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдоाрд░्рдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрддा рд╣ै। рдФрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдмिрди्рджु рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдЧрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдмिрди्рджु рдк्рд░ाрдг рдЕрдерд╡ा рдЖрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рдХेрди्рдж्рд░ рд╣ोрддे рд╣ै। рдпोрдЧ рдоें рдЗрди्рд╣ें рдЪрдХ्рд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЪрдХ्рд░ рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдКрд░्рдЬा рдХे рдкрд░िрдкрде рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдкрд░िрдкрде рдоेрд░ूрджрдг्рдб рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдЪрдХ्рд░ рдЙрдЪ्рдЪ рддрд▓ों рд╕े рдКрд░्рдЬा рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ै рддрдеा рдЙрд╕рдХा рд╡िрддрд░рдг рдорди рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдХрд░рддे рд╣ै। 'рдЪрдХ्рд░' рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде-  'рдЪрдХ्рд░' рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдкрд╣िрдпा рдпा рд╡ृрдд्рдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдХिрди्рддु рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж рдХा рдпौрдЧिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрд░्рде рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдпा рднँрд╡рд░ рд╕े рд╣ै। рдЪрдХ्рд░ рдЕрддीрди्рдж्рд░िрдп рд╢рдХ्рддि рдХेрди्рдж्рд░ों рдХी рдРрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рддрд░ंрдЧे рд╣ैं, рдЬो рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рд░ूрдк рдоें рдЧрддिрдоाрди рд░рд╣рддी рд╣ैं। рдЗрди рддрд░ंрдЧों рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣рд░ рдЪрдХ्рд░ рдХी рдЕрдкрдиी рдЕрд▓рдЧ рддрд░ंрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдЪрдХ्рд░ рдХी рддрд░ंрдЧрдЧрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рд░ंрдЧ рдХो рдШूрд░्рдгрдирд╢ीрд▓ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрди्рд╣ें рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдпोрдЧिрдпों рдиे рдЧрд╣рди рдз्рдпाрди рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЪрдХ्рд░ों рдХो рд╡िрднिрди्рди рджрд▓ों рд╡ рд░ंрдЧों рд╡ाрд▓े рдХрдорд▓ рдкुрд╖्рдк рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдпोрдЧрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЗрди рдЪрдХ्рд░ों рдХो 'рд╢рд░ीрд░ рдХा рдХрдорд▓ рдкुрд╖्рдк” рдХрд╣ा рдЧ...

рдШेрд░рдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा рдоें рд╡рд░्рдгिрдд "рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо" -- рд╡िрдзि, рд▓ाрдн рдПрд╡ं рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпाँ

рдШेрд░рдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдШेрд░рдг्рдбрд╕ंрд╣िрддा рдоें рдорд╣рд░्рд╖ि рдШेрд░рдг्рдб рдиे рдЖрда рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо (рдХुрдо्рднрдХो) рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै । рдк्рд░ाрдг рдХे рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рд╕े рдорди рдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдд: рдк्рд░ाрдпाрдпाрдо рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдмрддाрдИ рдЧрдИ рд╣ै। рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा рдХी рднांрддि рдк्рд░ाрдгाрдпाрдоों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдШेрд░рдг्рдбрд╕ंрд╣िрддा рдоें рднी рдЖрда рдмрддाрдИ рдЧрдИं рд╣ै рдХिрди्рддु рджोрдиो рдоें рдеोрдбा рдЕрди्рддрд░ рд╣ै। рдШेрд░рдг्рдбрд╕ंрд╣िрддा рдоे рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै- рд╕рд╣िрдд: рд╕ूрд░्рдпрднेрджрд╢्рдЪ рдЙрдЬ्рдЬाрдпी рд╢ीрддрд▓ी рддрдеा। рднрд╕्рдд्рд░िрдХा рдн्рд░ाрдорд░ी рдоूрд░्рдЪ्рдЫा рдХेрд╡рд▓ी рдЪाрд╖्рдЯрдХुрдо्рднрдХा।। (рдШे.рд╕ं0 5 / 46) 1. рд╕рд╣िрдд, 2. рд╕ूрд░्рдп рднेрджрди, 3. рдЙрдЬ्рдЬाрдпी, 4. рд╢ीрддрд▓ी, 5. рднрд╕्рдд्рд░िрдХा, 6. рдн्рд░ाрдорд░ी, 7. рдоूрд░्рдЪ्рдЫा рддрдеा 8. рдХेрд╡рд▓ी рдпे рдЖрда рдХुрдо्рднрдХ (рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо) рдХрд╣े рдЧрдП рд╣ैं। рдк्рд░ाрдгाрдпाрдоों рдХे рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣рд▓्рдХाрдкрди рдЖрддा рд╣ै। 1. рд╕рд╣िрдд рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо - рд╕рд╣िрдд рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ै (i) рд╕ंрдЧрд░्рдн рдФрд░ (ii) рдиिрдЧрд░्рдн । рд╕рдЧрд░्рдн рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдоें рдмीрдЬ рдорди्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ैँ। рдФрд░ рдиिрдЧрд░्рдн рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдмीрдЬ рдорди्рдд्рд░ рд░рд╣िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। (i) рд╕рдЧрд░्рдн рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо- рдЗрд╕рдХे рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХे рд▓िрдпे рдкрд╣рд▓े рдм्рд░рд╣्рдоा рдкрд░ рдз्рдпाрди рд▓рдЧाрдиा рд╣ै, рдЙрди рдкрд░ рд╕рдЬрдЧрддा рдХो рдХेрди्рдж्рд░िрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрди्рд╣ें рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдоें рджेрдЦрдиा рд╣ै рддрдеा рдпрд╣ рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рдиी рд╣ै рдХि рд╡े рд▓ाрд▓ рд╣ै рдФрд░ рд░рдЬрд╕ рдЧुрдгों рд╕े...

Sidh Sidhant Paddhati PDF in Hindi Download Free

рд╕िрдж्рдз рд╕िрдж्рдзांрдд рдкрдж्рдзрддि рд╕िрдж्рдз - рдЕрд░्рдеाрдд -  рдпोрдЧी , рдорд╣ाрди рдкुрд░ुрд╖ рд╕िрдж्рдзांрдд -  рдЕрд░्рдеाрдд् - рдиिрд╢्рдЪिрдд рдордд    рдкрдж्рдзрддि - рдЕрд░्рдеाрдд् - рдоाрд░्рдЧ

рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдоुрдж्рд░ाрдпें, рдмंрдз

  рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдоुрдж्рд░ाрдпें, рдмंрдз рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा рдоें рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕्рд╡ाрдоी рд╕्рд╡ाрдд्рдоाрд░ाрдо рдЬी рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдорд╣ाрдоुрдж्рд░ा рдорд╣ाрдмрди्рдзों рдорд╣ाрд╡ेрдзрд╢्рдЪ рдЦेрдЪрд░ी।  рдЙрдб़्рдбीрдпाрдиं рдоूрд▓рдмрди्рдзрд╕्рддрддो рдЬाрд▓ंрдзрд░ाрднिрдз:। (рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा- 3/6 ) рдХрд░рдгी рд╡िрдкрд░ीрддाрдЦ्рдпा рдмрдЬ़्рд░ोрд▓ी рд╢рдХ्рддिрдЪाрд▓рдирдо्।  рдЗрджं рд╣ि рдоुрдж्рд░ाрджрд╢्рдХ рдЬрд░ाрдорд░рдгрдиाрд╢рдирдо्।।  (рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा- 3/7) рдЕрд░्рдеाрдд рдорд╣ाрдоुрдж्рд░ा, рдорд╣ाрдмंрдз, рдорд╣ाрд╡ेрдз, рдЦेрдЪрд░ी, рдЙрдб्рдбीрдпाрдирдмрди्рдз, рдоूрд▓рдмрди्рдз, рдЬाрд▓рди्рдзрд░рдмрди्рдз, рд╡िрдкрд░ीрддрдХрд░рдгी, рд╡рдЬ़्рд░ोрд▓ी рдФрд░ рд╢рдХ्рддिрдЪाрд▓рдиी рдпे рджрд╕ рдоुрдж्рд░ाрдпें рд╣ैं। рдЬो рдЬрд░ा (рд╡ृрдж्рдзा рдЕрд╡рд╕्рдеा) рдорд░рдг (рдоृрдд्рдпु) рдХा рдиाрд╢ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै। рдЗрдирдХा рд╡рд░्рдгрди рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै।  1. рдорд╣ाрдоुрдж्рд░ा- рдорд╣ाрдоुрдж्рд░ा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╣рдардпोрдЧ рдк्рд░рджीрдкिрдХा рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै- рдкाрджрдоूрд▓ेрди рд╡ाрдоेрди рдпोрдиिं рд╕рдо्рдкीрдб्рдп рджрдХ्рд╖िрдгрдо्।  рдк्рд░рд╕ाрд░िрддं рдкрдж рдХृрдд्рдпा рдХрд░ाрдн्рдпां рдзाрд░рдпेрджृрдврдо्।।  рдХंрдаे рдмंрдзं рд╕рдоाрд░ोрдк्рдп рдзाрд░рдпेрдж्рд╡ाрдпुрдоूрд░्рдз्рд╡рддः।  рдпрдеा рджрдг्рдбрд╣рддः рд╕рд░्рдкों рджंрдбाрдХाрд░ः рдк्рд░рдЬाрдпрддे  рдЛрдЬ्рд╡ीрднूрддा рддрдеा рд╢рдХ्рддि: рдХुрдг्рдбрд▓ी рд╕рд╣рд╕ा рднрд╡ेрддрдд् ।।  (рд╣рдардпोрдЧрдк्рд░рджीрдкिрдХा- 3/9,10)  рдЕрд░्рдеाрдд् рдмाрдпें рдкैрд░ рдХो рдПрдб़ी рдХो рдЧुрджा рдФрд░ рдЙрдкрд╕्рде рдХे рдордз्рдп рд╕ीрд╡рди рдкрд░ рджृрдв़рддा рд╕े рд▓рдЧाрдХрд░ рджाрд╣िрдиे рдкैрд░ рдХो рдлैрд▓ा рдХрд░ рд░рдЦें...

Yoga MCQ Questions Answers in Hindi

 Yoga multiple choice questions in Hindi for UGC NET JRF Yoga, QCI Yoga, YCB Exam рдиोрдЯ :- рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рдирдкрдд्рд░ рдоें (25) рдмрд╣ुрд╕ंрдХрд▓्рдкीрдп рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рджो (2) рдЕंрдХ рд╣ै। рд╕рднी рдк्рд░рд╢्рди рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп ।   1. рдХिрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рдж्‌ рдоें рдУंрдХाрд░ рдХे рдЪाрд░ рдЪрд░рдгों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै? (1) рдк्рд░рд╢्рдиोрдкрдиिрд╖рдж्‌         (2) рдоुрдг्рдбрдХोрдкрдиिрд╖рдж्‌ (3) рдоाрдг्рдбूрдХ्рдпोрдкрдиिрд╖рдж्‌  (4) рдХрдаोрдкрдиिрд╖рдж्‌ 2 рдпोрдЧ рд╡ाрд╕िрд╖्рда рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै? (1) рдЬ्рдЮाрди рдпोрдЧ  (2) рдоंрдд्рд░ рдпोрдЧ  (3) рд░ाрдЬрдпोрдЧ  (4) рднрдХ्рддि рдпोрдЧ 3. рдкुрд░ुрд╖ рдФрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ рджрд░्рд╢рди рдХी рджो рдоुрдЦ्рдп рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПं рд╣ैं ? (1) рд╡ेрджांрдд           (2) рд╕ांрдЦ्рдп (3) рдкूрд░्рд╡ рдоीрдоांрд╕ा (4) рд╡ैрд╢ेрд╖िрдХ 4. рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рдоें рд╕े рдХौрди-рд╕ी рдиाрдб़ी рджрд╕ рдоुрдЦ्рдп рдиाрдбिрдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै? (1) рдЕрд▓рдо्рдмुрд╖ा  (2) рдХुрд╣ू  (3) рдХूрд░्рдо  (4) рд╢ंрдЦिрдиी 5. рдпोрдЧрд╡ाрд╕िрд╖्рдаाрдиुрд╕ाрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХ्рдпा рдЬ्рдЮाрдирднूрдоिрдХा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдирд╣ीं рдЖрддा рд╣ै? (1) рд╢ुрднेрдЪ्рдЫा (2) рд╡िрдЪाрд░рдгा (3) рд╕рдж्рднाрд╡рдиा (4) рддрдиुрдоाрдирд╕ा 6. рдк्рд░рд╢्рдиो...

рд╕िрдж्рдз-рд╕िрдж्рдзांрдд-рдкрдж्рдзрддि рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрдЪрдп

рдк्рд░рдердо рдЙрдкрджेрд╢- рдкिрдг्рдб рдЙрдд्рдкрддि рд╡िрдЪाрд░ рд╕िрдж्рдз-рд╕िрдж्рдзांрдд-рдкрдж्рдзрддि рдЕрдз्рдпाрдп - 2 (рдкिрдг्рдб рд╡िрдЪाрд░) рд╕िрдж्рдз-рд╕िрдж्рдзांрдд-рдкрдж्рдзрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдиौ рдЪрдХ्рд░ो рдХे рдиाрдо 1. рдм्рд░рд╣рдордЪрдХ्рд░ - рдоूрд▓ाрдзाрд░ рдоे рд╕्рдеिрдд рд╣ै, рдХाрдордиाрдУं рдХी рдкूрд░्рддि рд╣ोрддी рд╣ैं। 2. рд╕्рд╡ाрдзिрд╖्рдаाрди рдЪрдХ्рд░ - рдЗрд╕рд╕े рд╣рдо рдЪीрдЬो рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै। 3. рдиाрднी рдЪрдХ्рд░ - рд╕िрдж्рдзि рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै। 4. рдЕрдиाрд╣рдд рдЪрдХ्рд░ - рд╣ृрджрдп рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। 5. рдХрдг्рдардЪрдХ्рд░ - рд╡िрд╢ुрдж्рдзि-рд╕ंрдХрд▓्рдк рдкूрд░्рддि, рдЖрд╡ाрдЬ рдордзुрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। 6. рддाрд▓ुрдЪрдХ्рд░ -  рдШрдЯिрдХा рдоें, рдЬिрд╣्рд╡ा рдХे рдоूрд▓ рднाрдЧ рдоें,  рд▓рдп рд╕िрдж्рдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। 7. рдн्рд░ुрдЪрдХ्рд░ -     рдЖрдЬ्рдЮा рдЪрдХ्рд░ - рд╡ाрдгी рдХी рд╕िрдж्рдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। 8. рдиिрд░्рд╡ाрдгрдЪрдХ्рд░ - рдм्рд░рд╣рдорд░рди्рдз्рд░, рд╕рд╣рд╕्рдд्рд░ाрд░ рдЪрдХ्рд░, рдоोрдХ्рд╖ рдк्рд░ाрдк्рддि 9. рдЖрдХाрд╢ рдЪрдХ्рд░ - рд╕рд╣рд╕्рдд्рд░ाрд░рдЪрдХ्рд░ рдХे рдКрдкрд░,  рднрдп- рдж्рд╡ेрд╖ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕िрдж्рдз-рд╕िрдж्рдзांрдд-рдкрдж्рдзрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ोрд╣рд▓ рдЖрдзाрд░ (1) рдкाрджांрдЧुрд╖्рда рдЖрдзाрд░ (2) рдоूрд▓ाрдзाрд░ (3) рдЧुрджाрдж्рд╡ाрд░ рдЖрдзाрд░ (4) рдоेрдж् рдЖрдзाрд░ (5) рдЙрдб्рдбिрдпाрди рдЖрдзाрд░ (6) рдиाрднी рдЖрдзाрд░ (7) рд╣ृрджрдпाрдзाрд░ (8) рдХрдг्рдаाрдзाрд░ (9) рдШрдЯिрдХाрдзाрд░ (10) рддाрд▓ु рдЖрдзाрд░ (11) рдЬिрд╣्рд╡ा рдЖрдзाрд░ (12) рдн्рд░ूрдордз्рдп рдЖрдзाрд░ (13) рдиाрд╕िрдХा рдЖрдзाрд░ (14) рдиाрд╕ाрдоूрд▓ рдХрдкाрдЯ рдЖрдзाрд░ (15) рд▓рд▓ाрдЯ рдЖрдзाрд░ (16) рдм्рд░рд╣рдорд░ंрдз्рд░ рдЖрдзाрд░ рд╕िрдж्рдз...

рдХрдаोрдкрдиिрд╖рдж

рдХрдаोрдкрдиिрд╖рдж (Kathopanishad) - рдпрд╣ рдЙрдкрдиिрд╖рдж рдХृрд╖्рдг рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХी рдХрда рд╢ाрдЦा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рджो рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ैं рдЬिрдирдоें 3-3 рд╡рд▓्рд▓िрдпाँ рд╣ैं। рдкрдж्рдпाрдд्рдордХ рднाрд╖ा рд╢ैрд▓ी рдоें рд╣ै। рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп- рдпोрдЧ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा, рдирдЪिрдХेрддा - рдпрдо рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрд╡ाрдж, рдЖрдд्рдоा рдХी рдк्рд░рдХृрддि, рдЖрдд्рдоा рдХा рдмोрдз, рдХрдаोрдкрдиिрд╖рдж рдоें рдпोрдЧ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा :- рдк्рд░ाрдг, рдорди рд╡ рдЗрди्рджिрдпों рдХा рдПрдХ рд╣ो рдЬाрдиा, рдПрдХाрдЧ्рд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓ेрдиा, рдмाрд╣्рдп рд╡िрд╖рдпों рд╕े рд╡िрдоुрдЦ рд╣ोрдХрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХा рдорди рдоें рдФрд░ рдорди рдХा рдЖрдд्рдоा рдоे рд▓рдЧ рдЬाрдиा, рдк्рд░ाрдг рдХा рдиिрд╢्рдЪрд▓ рд╣ो рдЬाрдиा рдпोрдЧ рд╣ै। рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХी рд╕्рдеिрд░ рдзाрд░рдгा рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╣ी рдпोрдЧ рд╣ै। рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХी рдЪंрдЪрд▓рддा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиा рд╣ी рдпोрдЧ рд╣ै। рдХрдаोрдкрдиिрд╖рдж рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। “рд╕्рдеिрд░ाрдо рдЗрди्рдж्рд░िрдп рдзाрд░рдгाрдо्‌” .  рдирдЪिрдХेрддा-рдпрдо рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрд╡ाрдж (рдХрд╣ाрдиी) - рдирдЪिрдХेрддा рдкुрдд्рд░ рд╡ाрдЬрд╢्рд░рд╡ा рдПрдХ рдмाрд░ рд╡ाрдЬрд╢्рд░рд╡ा рдХिрд╕ी рдХो рдЧाрдп рджाрди рджे рд░рд╣े рдеे, рд╡ो рдЧाрдп рдмिрдиा рджूрдз рд╡ाрд▓ी рдеी, рддрдм рдирдЪिрдХेрддा ( рд╡ाрдЬрд╢्рд░рд╡ा рдХे рдкुрдд्рд░ ) рдиे рдЯोрдХा рдХि рджाрди рдоें рддो рдЕрдкрдиी рдк्рд░िрдп рд╡рд╕्рддु рджेрддे рд╣ैं рдЖрдк рдпे рдмिрдиा рджूрдз рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЧाрдп рдХ्рдпो рджाрди рдоें рджे рд░рд╣े рд╣ै। рд╡ाрдж рд╡िрд╡ाрдж рдоें рдирдЪिрдХेрддा рдиे рдХрд╣ा рдЖрдк рдоुрдЭे рдХिрд╕े рджाрди рдоें рджेрдЧे, рддрдм рдкिрддा рд╡ाрдЬрд╢्рд░рд╡ा рдХो рдЧुрд╕्рд╕ा рдЖрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдирдЪिрдХेрддा рдХो рдХрд╣ा рдХि рддुрдо ...

рдШेрд░рдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдз्рдпाрди

рдШेрд░рдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा рдоें рд╡рд░्рдгिрдд  “рдз्рдпाрди“  рдШेрд░рдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा рдХे рдЫрдаे рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдз्рдпाрди рдХो рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдорд╣рд░्рд╖ि рдШेрд░рдг्рдб рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдпा рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдпा рдЪिрди्рддрди рдХी рдХ्рд░िрдпा 'рдз्рдпाрди' рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдорди рдХे рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрдиुрднрд╡ों рдХो рдЕрди्‍рддःрдЪрдХ्рд╖ु рдХे рд╕ाрдордиे рдорди:рджृрд╖्рдЯि рдХे рд╕ाрдордиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХे, рдпрд╣ी рдз्рдпाрди рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдз्рдпाрди рд╕ाрдзрдХ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рд╢рдХ्рддि рдкрд░ рднी рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рдз्рдпाрди рдЕрдн्рдпाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै рдпрд╣ рдПрдХ рд╕्рдеिрддि рд╣ैं рдЬो рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЕрд╡рд░ोрдз рдХे рдЕрдирд╡рд░рдд рдЪрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рддेрд▓ рдХो рдПрдХ рдмрд░्рддрди рд╕े рджूрд╕рд░े рдмрд░्рддрди рдоें рдбाрд▓рдиे рдкрд░ рдмिрдиा рд░ूрдХाрд╡рдЯ рдХे рдоोрдЯी рдзाрд░ा рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै, рдмिрдиा рдЫрд▓рдХे рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╕्рддрд░ рд╕े рднрд░рдиी рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै рдпрд╣ी рдз्рдпाрди рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╣рд▓рдЪрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдорд╣рд░्рд╖ि рдШेрд░рдг्рдб рдз्рдпाрди рдХे рдк्рд░рдХाрд░ों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдЫрдаे рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдк्рд░рдердо рд╕ूрдд्рд░ рдоें рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि - рд╕्рдеूрд▓ं рдЬ्рдпोрддिрд╕्рдеाрд╕ूрдХ्рд╖्рдоं рдз्рдпाрдирд╕्рдп рдд्рд░िрд╡िрдзं рд╡िрджु: । рд╕्рдеूрд▓ं рдоूрд░्рддिрдордпं рдк्рд░ोрдХ्рддं рдЬ्рдпोрддिрд╕्рддेрдЬोрдордпं рддрдеा । рд╕ूрдХ्рд╖्рдоं рд╡िрди्рджुрдордпं рдм्рд░рд╣्рдо рдХुрдг्рдбрд▓ी рдкрд░рджेрд╡рддा ।। (рдШेрд░рдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा  6/1) рдЕрд░्рдеाрдд्‌ рдз्рдпाрди рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╣ै- рд╕्рдеूрд▓ рдз्рдпाрди, рдЬ्рдпोрддिрд░्рдз्рдпाрди рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдз्рдпाрди। рд╕्рдеू...